Kabeljauw

May 11, 2016 door

Kabeljauw is een lekkere vis die veel mensen wel kennen. Je at hem allicht al een keer op restaurant of misschien maakte je hem zelf al wel eens klaar? Voor je zelf aan de slag gaat en kabeljauw gaat klaarmaken, kan het leuk zijn om wat meer over onze lievelingsvis te weten te komen.

De vis die wij kabeljauw noemen, is in principe de Atlantische kabeljauw. Naast de Atlantische kabeljauw, bestaat er ook nog de Pacifische Kabeljauw en de Groenlandse Kabeljauw.

Verspreiding van de kabeljauw

Zoals de naam al aangeeft, zwemt de kabeljauw die voornamelijk geserveerd wordt in België en Nederland in de Atlantische Oceaan. De vissen zijn te vinden vanaf de kusten van Portugal tot het noorden van Finland. De populaties zwemmen niet enkel aan de Europese kant van de Atlantische Oceaan, maar strekken zich verder uit langs IJsland, Groenland tot zo goed als de volledige oostkust van de Verenigde staten. Toeval of niet, dit is zo ongeveer het gebied waar onze favoriete figuren uit de geschiedenis vroeger leefden… de vikkingen!

Net zoals wij naar school gaan om bij te leren van de leraar, zwemt ook de kabeljauw in scholen waardoor de zwakkere vissen aan eten geraken. De sterke vissen nemen de hele groep op sleeptouw naar voedsel, een beetje zoals onze leerkrachten de kinderen meenemen naar het paradijs der leerstof… Of klinkt dit wat te enthousiast? 🙂

Wat eet de kabeljauw

De kabeljauw staat aan de top van de voedselkringloop en is dus een roofdier. Of beter, hij stond aan de top. Sinds de mens de kabeljauw begon te vangen, reeds honderden jaren geleden, staan wij mensen boven de kabeljauw.

Wij eten de kabeljauw en de kabeljauw staat boven aan zijn voedselkringloop… dus wat eet hij dan? Eigenlijk eet deze vis bijna alles wat ook wij mensen uit de zee halen. Andere soorten vis zoals haring, makreel en pladijs kan hij wel smaken, net zoals een kreeftje zo nu en dan. De smaak van deze vis hangt ook af van zijn voedsel. Door de consumptie van kreeften en haring krijgt de kabeljauw zijn typische smaak. Vergelijk het met flamingo’s die door garnalen hun typische roze kleur krijgen.

Helaas, de populatie neemt stilaan af door overbevissing op de kabeljauw. De kabeljauw helpt zichzelf ook uit te roeien door zijn kannibalisme. Volwassen kabeljauwen eten namelijk graag jonge kabeljauwtjes waardoor er minder nieuwe vissen komen. Een groot probleem, aangezien de populatie kabeljauw sterk gedaald is de afgelopen decennia.

Voortplanting

De kabeljauw legt eitjes om zich voort te planten. In tegenstelling tot vogels die gewoon eieren in hun nest leggen, verricht deze vis zware arbeid. Wanneer de kabeljauw gaat paaien (zo heet dat bij vissen wanneer ze voortplanten), moet dit op de juiste plaats. Dit is meestal de plaats waar ze zelf geboren zijn. Omdat het water de geschikte temperatuur moet hebben, trekken alle kabeljauwen naar de Lofoten, een eiland in de buurt van Noorwegen. Veel vissen moeten hiervoor afstanden van vele honderden kilometers afleggen. Nu legt de kabeljauw wel meer dan enkele eitjes… vrouwtjes leggen enkele miljoenen eitjes! Voor zo’n berg nakomelingen mag je al wat moeite doen natuurlijk!

De meeste eitjes komen echter nooit uit… jammer genoeg, het zou ons nogal kabeljauw geven om op te eten! Andere vissen gaan aan de haal met de eitjes voor ze uitkomen en de jonge kabeljauw, ook wel gul genoemd door vissers, valt ten prooi aan een heel aantal vissen.

De vissen zijn geslachtsrijp vanaf dat ze de leeftijd van zes jaar bereiken. Deze leeftijd daalt echter door de afnemende populaties richting twee tot vier jaar. De vrouwtjes lozen hun eitjes in het water en de mannetjes laten vervolgens hun zaadcellen over de eitjes los om ze te bevruchten. Paren is niet nodig, vaak zit er sperma van meerdere mannetjes op hetzelfde eitje. De kabeljauw heeft dus bijgevolg geen voor hem bekende partner.

Kabeljauw als voedsel

Je krijgt misschien maar een stukje kabeljauw op je bord wanneer je deze gaat eten of zelf klaarmaakt. Je koopt allicht ook maar een stuk van een kabeljauw… gelukkig! De vis heeft een lengte tot wel twee meter! Twee meter vis past niet in mijn pan en het gewicht van de kabeljauw loopt op tot net geen honderd kilo… Daar kan één persoon een half jaar lang van eten! En het doet pijn om te moeten toegeven dat ik een vis met deze omvang niet eens zou kunnen opheffen om op de keukentafel te snijden… Misschien kan mijn keukentafel de vis zelfs niet aan!

Hoewel deze afmetingen voorkomen in de natuur, zijn dit maxima. Doordat we echter zo veel vis uit de zee halen, worden de meeste vissen niet oud genoeg om deze lengtes te bereiken. Wanneer een kabeljauw tien tot twintig kilo weegt, is dit tegenwoordig al een mooi exemplaar.

Je zou misschien denken dat er veel afval aan deze vissen zit, maar dat is helemaal niet het geval. Haast alle onderdelen van de vis zijn eetbaar. Enkel de ingewanden zijn niet voor menselijke consumptie geschikt en worden als dierenvoer verkocht.

Kabeljauw

Deze vis wordt niet enkel vers geserveerd. Kabeljauw kan je in de koude wind van Noorwegen drogen tot deze zo hard wordt als hout: stokvis.

Ga je de vis eerst zouten en daarna drogen, dan bewaard de vis nog langer: ideaal voor de ontdekkingstochten. Lang vooraleer Christoffel Columbus “officieel” voet aan wal zette aan de Amerikaanse kust, was deze gezouten stokvis het voedsel bij uitstek tijdens boottochten van de Spaanse en Portugese kusten, naar de Noorse kusten van Amerika.

Wist je dat een Portugese schone pas mag huwen wanneer ze 100 bereidingen van “bacalao” onder de riem heeft? Inderdaad: bacalao, wat in het Frans vertaalt in “morue” – ieder kent wel het beroemde brandade de morue gerecht? – of “gezouten kabeljauw”… , want het Franse woord voor verse kabeljauw is “cabbilaud”.

De alerte lezer vraagt zich af terecht waarom een Portugese schone een gerecht moet klaarmaken van een vis die niet inheems is aan de Iberische kust… Dat leggen we in de recepten uit verder. 🙂

Share and Enjoy

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Pinterest
EmailEmail